گزارش: وبلاگ؛ اینجا همه می نویسند!

دیگر مهم نیست که کجا باشی و چه کاره باشی! مهم این است که کمی ذوق هنری داشته باشی و یک خط تلفن و یک کامپیوتر. آن وقت دل تنگنت هر چه قدر می خواهد می تواند منتشر کند. خیلی ساده هم می تواند این کار را انجام دهد. کافی است که سری به سایتهای ارائه کننده فضاهای رایگان برای وبلاگ نویسی بزنی و در عرض چند دقیقه هر چه می خواهی بنویسی و دیگران بخوانند و نظر بدهند. می توانی از همه چیز بگویی! از شیر مرغ تا جان آدمیزاد! خاطره بنویسی، هر چند که آدم مهمی نیستی، اما شاید خاطراتت برای بعضی ها جالب باشد. می توانی از آروزهایت بگویی. می توانی مقالات تحقیقی ات را برای بقیه ارائه کنی. می توانی کنفرانس بدهی! می توانی در مورد یک موضوع و یا یک علم، «وبلاگ» بسازی و .... و از همه مهمتر اینکه می توانی دوستانی پیدا کنی  که مثل تو فکر می کنند و می نویسند. اینجا دیگر مهم نیست که تحصیلاتت چقدر است و یا اینکه در طبقۀ چندم ساختمان اجتماعی ایران ساکن هستی!  اصل بر این است که اوضاع فرق کرده و تو هم می توانی هر چه می خواهی بگویی.

وبلاگ نویسی، کی و از کجا؟
هرچند می گویند «وبلاگ نویسی» از ابتدای رونق اینترنت یعنی از سال 1996 رواج داشته است، اما  اولین کسی که از واژه «وبلاگ» استفاده کرد، «جورن برگر» بود که در دسامبر ۱۹۹۷ این اسم را پیشنهاد کرد . این واژه در ابتدا چندان مورد استقبال قرار نگرفت، اما حالا در جهان واژه شناخته شده ای است . در آغاز سال ۱۹۹۹ فقط و فقط ۲۳ وبلاگ ثبت شده رسمی در سرتاسر اینترنت پیدا می شد. آن موقع هنوز سرویس های رایگان وبلاگ نویسی مثل امروز وجود نداشت. تا اینکه در اوت سال 1999 موسسه «پیرالیز» با عرضه محصولی به نام «بلاگر» دنیای وبلاگ نویسی را متحول ساخت. ایرانی ها هم در این زمینه خیلی زود دست به کار شدند و اولین سرویس وبلاگ نویسی فارسی را با نام «پرشین بلاگ» راه انداختند. این «خیلی زود» یعنی به فاصله یکسال از تولد بلاگر. و اینکه می گویم «ایرانی» یعنی دقیقا چهار جوان ایرانی.  بعد از آن، سرویس «بلاگ‌اسكای» درست شد كه به علت مشكلات مالی و تكنیكی هنوز هم نتوانسته با قدرت پرشین‌بلاگ، در عرصه وبلاگ‌نویسی فارسی رقابت كند. البته می گویند قبل از تاسیس سرویسهای ویژه فارسی نویسی، وبلاگ های فارسی زبان وجود داشته است. سایت بی. بی. سی فارسی از «حسین درخشان» نویسنده وبلاگهای «صبحانه» و «سردبیر:خودم» که ساکن تورنتوی کانادا است، به عنوان پیشگام در عرصه وبلاگ نویسی فارسی نام برده است.

وضعیت امروز وبلاگها؛ اینجا هم آمارها متفاوت است!
تاسیس سرویسهای رایگان وبلاگ نویسی موجب رشد سریع وبلاگ نویسی شد. به طور یکه در سال 2002 تعداد وبلاگهای ثبت شده در اینترنت توسط اشخاص، به چهار میلیون رسید. این رقم امروز به مرز 10 میلیون وبلاگ و یا حتی هم بیشتر هم رسیده است. البته خیلی نمی توان به این آمارها تکیه کرد زیرا آمارها در مورد تعداد وبلاگها در اینترنت بسیار متفاوت است. این تفاوتها در مورد وبلاگهای فارسی بیشتر است!  به طوری که هر روزه یک رقم متفاوت در مورد تعداد وبلاگهای فارسی منتشر می شود که اختلاف فاحشی با رقم های قبلی دارد. به گفته «عطا خلیقی» یکی از 3 مدیر کنونی «پرشین بلاگ»،  فقط در پرشین بلاگ حدود ۲۰۰ هزار نفر رجیستر کرده اند که حدود ۷۰ هزار وبلاگ آن فعال است و از این میان قریب ۱۷ هزار وبلاگ فقط در فهرست تفکیکی صفحه اول پرشین بلاگ منظم شده است . این فهرست توسط ۶۲ مدیر گروه اداره می شود و دهها هزار وبلاگ در نوبت ورود به این فهرست قرار دارند.
 البته این رقم فقط مربوط به سایت پرشین بلاگ است. تعداد وبلاگهای فارسی زبانی که در سایتهای دیگر ثبت نام کرده اند، بسیار بیشتر از این حرفهاست.
«سعید طباطبایی» دیگر كارشناس حوزه وبلاگ ویسی هم می گوید: آمار وبلاگهای فارسی موجود نیست و سیستمی برای آمارگیری وبلاگ‌های فعال و مشخص وجود ندارد اما حدس می‌زنم بیش از یك میلیون وبلاگ فارسی داشته باشیم.
البته یکی از مسائلی که در آمارها کمتر به آن توجه می شود، فعال بودن یا نبودن وبلاگهاست. یکی از سایت های شمارش گر وبلاگهای فعال با نام «ایرانیان بلاگز» آب پاکی را روی دست همه وبلاگ نویسان ایرانی ریخته است و تعداد وبلاگهای فعال فارسی را چیزی حدود 65 هزار وبلاگ عنوان کرده است.
در مورد جایگاه زبان فارسی در میان وبلاگها نیز وضعیت همین طور است. به طوری که بعضی فارسی را بعد از انگلیسی، دومین زبان مورد استفاده در وبلاگها می دانند، اما بعضی این مقام را به «سکوی چهارم ماراتن وبلاگ نویسی» نزول می دهند.
اما یک تحقیق در مورد وبلاگها نکته های آماری جالبی را عرضه می کند. طبق‌ پژوهش‌های‌ صورت‌ گرفته‌ توسط‌ موسسه‌ تحقیقاتی‌ «پرسیوس‌» حدود 93 درصد از وبلاگ‌ها را افراد زیر 30 سال‌ راه‌اندازی‌ كرده‌اند و زنان‌ سهم‌ بیشتری‌ در راه‌اندازی‌ وبلاگ‌ها دارند. همچنین سایت‌هایBlogspot و   live jurnal هركدام‌ 31 درصد از وبلاگ‌های‌ اینترنت‌ را در اختیار دارند.

اینجا همه وبلاگ می نویسند!
اصلا تعجبی ندارد که چه کسی وبلاگ می نویسد. دانش آموز باشد یا دانشجو. روزنامه نگار باشد یا سیاستمدار. روحانی باشد یا تاجر! فرقی ندارد. همه می توانند از این رسانه ساده برای بیان نظرات خود استفاده کنند. مثلا تا چند وقت پیش وبلاگ نویسی برای سیاستمداران شاید کار جا افتاده ای نبود. اما الان این گونه نیست. الان همه می خواهند وبلاگ داشته باشند. علی الخصوص اگر دستی در سیاست هم داشته باشند، حضور در دنیای مجازی برایشان از نان شب هم واجب تر است.
سیاستمداران
از سیاستمداران آوانگارد عرصه وبلاگ نویسی در ایران، «محمد علی ابطحی» است. دیگر همه داستان وبلاگ نویسی ابطحی را شنیده اند. «وب نوشت» عنوان وبلاگ «معاون سابق پارلمانی رئیس جمهور» است که اتفاقا آن را می توان چیزی فراتر از یک وبلاگ ساده دانست. ابطحی در سایت اختصاصی اش علاوه بر وب نویسی، بازیگوشی هایش با  گوشی دوربین دار معروفش را هم به نمایش گذاشته است. او در مورد شروع وبلاگ نویسی اش می گوید: «روزهایی که من قصد شروع وبلاگ نویسی را داشتم، اگر نگویم همه، قطعاً می توانم بگویم بسیاری از مقامات کشور با این نام حتی آشنایی نداشتند و اگر دورادور شنیده بودند، به طور طبیعی آن را از حوزه های قابل توجه خود نمی دانستند. اصلاً آدمها بخصوص کسانی که قدرت دارند -وقتی پدیده ای را نمی شناسند، آن را حوزه ممنوعه می دانند.» اما ابطحی آمد و این فضا را شکست. حضور جدی او در این عرصه شاید مهمترین دلیل حضور بقیه سیاستداران ایرانی در حوزه اینترنت بود. دیگر الان همه سیاستمداران برای خود سایت و وبلاگی دست و پا کرده اند. حتی اوضاع از این هم جالبتر شد. به طوریکه حتی پای بعضی از سیاستمداران به «اورکات» هم باز شد. حتی «کروبی» دلش را به دریا زد و عضو اورکات شد. تنور داغ انتخابات هم که روشن می شود، بازار وبلاگ نویسی کاندیداها رونق می گیرد. بازاری که هرچند توسط ابطحی شروع شد، اما اکنون جمعی سیاستمدار را متوجه خود کرده است.
البته این وضعیت تنها مختص به ایران نیست. بلکه این نوع تبلیغات سیاسی کمی زودتر در کشورهای غربی شروع شده بود.
روزنامه نگاران
شاید بتوان مهمترین گروه وبلاگ نویسان را روزنامه نگاران دانست. اما اینکه وبلاگ نویسی روزنامه نگاری است یا نه، سخت محل مناقشه صاحبنظران این علم است.
روزنامه نگاران بسیار زیادی وجود دارند که هم اکنون مشغول وبلاگ نویسی نیز هستند. حتی بعضی از وبلاگ نویسان حرفه ای از راه نوشتن وبلاگ خود را به عرصه روزنامه نگاری معرفی کرده اند. وبلاگ نویسی در میان روزنامه نگاران آنقدر پر سر و صدا بوده است که حتی بعضی از وبلاگ نویسان روزنامه نگار به دلیل انتشار مطالب وبلاگشان بازداشت شده اند.
اما در میان روزنامه نگاران وبلاگ نویس، «حمید ضیایی پرور» از بقیه فعالتر است. «خبرنگار» با آدرسreporter.ir  عنوان وبلاگ ضیایی پرور است. او همچنین مطالب زیادی در باب روزنامه نگاری و نسبتش با وبلاگ نویسی ارائه کرده است. ضیایی پرور معتقد است: «بسیاری از ژورنالیستها به وبلاگها به عنوان یک منبع خبری دست اول و خام می نگرند، چرا که از فیلتر رد نشدن اطلاعات تولیدی وبلاگها در عین حال که یک حسن محسوب می شود، درجه احتمال نادرست بودن آنها را نیز بالا می برد.»
«امیر قادری» از دیگر روزنامه نگارانی است که در عرصه وبلاگ نویسی هم فعال است. او معتقد است که بخش زیادی از مخاطبان رسانه های چاپی، نسبت به این رسانه بی اعتنا شده اند. قادری می گوید: « اینترنت از همه جا پرطرفدارتر است. پس با انتخاب وبلاگ، می توانید طیف دیگری از مخاطبان را هم پوشش دهید. از طرف دیگر وبلاگ به یك محیط فردی می ماند. یكی از معدود بخش های خصوصی زندگی مان. جزو آخرین مكان هایی كه تا حدودی می توانیم خودمان باشیم. پس در جهانی كه همه دنبال فردیت گمشده شان می گردند، نمی شود بی خیال چنین مكانی شد. كامنت ها هم خیلی وسوسه انگیزند. در هیچ رسانه دیگری نمی شود به این سادگی با مخاطب رو در رو شد و نظراتش را شنید. به خصوص كه طرف مجبور نیست خودش را معرفی كند. پس می تواند حرف دلش را بزند و برود پی كارش. گذاشتن مطلب در وبلاگ گاهی مثل اجرای Live در یك كنسرت موسیقی می ماند. بحث سانسور و استقلال واین چیزها هم كه هست. این جا هیچ سردبیری نمی تواند جلوی چاپ مطلب تان را بگیرد. به عبارت دیگر خیلی سریع می توانید نسخه اصلی نوشته های مشكل دارتان را این جا بگذارید. از طریق وبلاگ همچنین می توانید نسبت به وقایعی كه اطراف تان می گذرد خیلی سریع واكنش نشان دهید. راه انداختن وبلاگ برای من یك دلیل خصوصی هم داشت. اینکه من مطالبم را در چند نشریه مختلف چاپ می كنم. دنبال كردن این مطالب برای همان چند تا مخاطب محدودی كه بدشان نمی اید این مطالب را دنبال كنند كار سختی بود. این طوری می توانم همه این مطالب را در مكان مشخصی كنار هم بگذارم.»
«بیژن صف سری» هم که سردبیری روزنامه «صدای عدالت» را نیز بر عهده داشته است، یک طرفه نبودن وبلاگها را از عوامل اصلی تشویق به سمت وبلاگ نویسی روزنامه نگاران می داند و معتقد است: « گرایش به این پدیده و دل دادن به آن امری طبیعی است و من هم از این امر مثتثنی نبودم. با مخاطبین خود هرلحظه در ارتباط بودن هم از ویژگیهای پدیده وبلاگ نویسی است كه می تواند برای هر كسی جذاب باشد.»
اما در این میان وضعیت کسی مانند «بابک غفوری» متفاوت است. او با وبلاگ نویسی از روزنامه نگاری سر در آورده است. غفوری وبلاگ نویسی را تجربه خوبی برای ورود به عرصه روزنامه نگاری معرفی می کند.
روزنامه نگاران بسیار زیاد دیگری نیز هستند که از وبلاگ نویسی بهره می برند. البته ما از کنار نام آنها می گذریم. البته نه با بی تفاوتی!
روحانیت و گروههای مذهبی
آدمها دیگر همه جا حضور دارند! حتی دیگر می توان وبلاگ یک هیئت و یا نوشته یک سخنران مذهبی را در وبلاگش دید. دیگر بعضی از روحانیون تنها به خطابه بر بالای منبر و در مسجد و حسینیه بسنده نمی کنند. «منبر» دیگری شکل گرفته است. آن هم با مخاطبان و سخنرانان خاص خودش. حالا دیگر مستمع می تواند نظر خود را در مورد حرفهای سخنران بزند. حتی می تواند از او انتقاد کند. وقتی وارد وبلاگ «منبر» که توسط یکی از طلبه های حوزه علمیه قم راه اندازی شده است می شوی، می توانی به لینک تعداد زیادی منبر اینترنتی طلاب دست پیدا کنی که فارغ از هرگونه هیاهو، شبکه ای از وبلاگها را ایجاد کرده اند. دیگر اینجا از «یک طرفه بودن» خبری نیست. واعظ از منبر پایین آمده و با زبان «کاربران» حرف می زند. کاربر هم می تواند نظرش را در مورد آنچه سخنران گفته است، ابراز کند.
علاوه بر این، حضور هیئت های مذهبی نیز در اینترنت قابل توجه است. آنها این بار راحت تر می توانند اطلاعیه های هیئت خود را به اعضای هیئت برسانند. گروههای مذهبی دیگر هم، مانند بعضی از روحانیان فعال در اینترنت، به تبلیغ دین مشغول شده اند. به نظر می رسد که وبلاگهای مرتبط با موضوع «مهدویت» در این زمینه بیش از موضوعات دیگر مذهبی باشد.
وبلاگهای شخصی و خانوادگی
هر چند وبلاگهای شخصی و خانوادگی مهمترین و معروفترین وبلاگهای موجود در بستر اینترنت نیستند، اما شمارگان آنها از همه انواع وبلاگها بیشتر است. به طوریکه قسمت عمده وبلاگهای سایت پرشین بلاگ را تشکیل می دهد. در این نوع وبلاگها از همه چیز می توان حرف زد. اما مطالب عمده آن را خاطرات و دل نوشته های افراد تشکیل می دهد.
اغلب شبکه ای از دوستان وبلاگهایی مرتبط را تشکیل می دهند و در یک جمع دوستانه به بیان نظرات خود می پردازند.
دیگران
واقعا از هر قشری که بگویید، وبلاگ نویس وجود دارد. دانشجو، دانش آموز، استاد و حتی تجار و کسبه!
و دست آخر اینکه...
و در پایان می توان گفت که پدیده اینترنت به طور اعم و وبلاگ نویسی به طور اخص، روز به روز عینیت جامعه چند صدایی را افزایش داده است و فردگرایی را به نحو بارزی موجب می شود. پیشرفت این تکنولوژی تا بدانجا پیش رفته است که افراد می توانند از هر جایی، چه در خیابان، فرودگاه، اتاقهای کنفرانس و ... وبلاگ خود را به روز کنند. آن هم بوسیله «موبلاگ»!
موبلاگ پدیده تقریبا جدیدتری به شمار می رود. در اینجا می توان با استفاده از پیامهای کوتاه(SMS) و تنها بوسیله تلفن همراه، وبلاگ را روزآمد کرد.